• Forum Alto Nivel ba dala 4 kona-ba Aid Effectiveness realiza iha Busan, Korea du-Sul- 30 Novembru -1 Dezembru 2011

Home » Announcements » Archived » Forum Alto Nivel ba dala 4 kona-ba Aid Effectiveness realiza iha Busan, Korea du-Sul- 30 Novembru -1 Dezembru 2011 Print Page

Forum Alto Nivel ba dala 4 kona-ba Aid Effectiveness realiza iha Busan, Korea du-Sul- 30 Novembru -1 Dezembru 2011

Busan-Forum Alto Nivel ba dala 4 kona-ba Aid effectiveness (Ajuda Efikasia) halao durante loron tolu husi 30 Novembru-1 Decembru 2011, hola fatin iha Centru Konvensaun Bexco, Busan-Korea du-Sul. Forum ida ne’e organiza husi Republika Korea Sul servisu hamutuk ho OECD (Organization for Economic Cooperation Development). Iha Serimonia Abertura marka prezensa Prezidente Republika Korea du-Sul-Lee Myungbak, Sekretariu Jeral ba OECD, Angel Gurria, Sekretariu Jeral ba ONU. Ban-Ki Moon, Prezidente Rwanda, Paul Kagame, Liurai Feto Jordania, Rania Al-abdullah, Sekretariu Estadu ba Estadus Unidus Hillary Clinton, inklui Lideransa husi Nasaun hamutuk 160.

Sekretariu Jeral ONU nian, Ban-Ki Moon iha nia abertura informa doadores sira katak nasaun frájil mahun iha grupu g7 + koopera ho OECD (organization for Economic Cooperation Development) hodi dezenvolve ‘New Deal’ ne’ebe foka ba iha Hari’i Pas no Hari’i Estadu. New Deal ida ne’e presiza hetan atensaun no suporta husi doadores hotu.

Iha parte seluk Reprezentante husi Kontinente Afrika, Paul Kagame, atual Prezidente Republika Rwanda nian, husu ba nasaun doador sira, atu sériu foo apoiu ba nasaun ne’ebe foin dezenvolve, tamba dala barak, doadores sira halo promesas atu foo apoiu ba nasaun sira, maibe implementasaun la dun koresponde ho sira nia promesas. Nia sublinha mos katak nasaun barak iha Afrika seidauk bele alkansa MDGs tamba 500 miliaun populasaun Afrika sei moris iha linha kiak. Nia realsa katak responsabilidadi, ownership no akuntablidadi iha relasaun metin no kusta atu separa. Tan ne’e, nia husu ba doadores sira atu foo sira nia ajuda tuir nessesidade nasaun parseirus sira no alinha ho tempu hodi bele alkansa investimentu ne’ebe produtivu. Ajuda ne’ebe efetivu sei rezulta povu moris iha prosperiedade,  dehan Kagame.

Iha abertura, Liu Rai Feto Jordania, Rania Al-Abdullah iha nia diskursu dehan ajuda ne’ebe efetivu tenke target ba kria kampu servisu no foo prioridade ba Labarik no Feto sira. Rania foo ezemplu  kona-ba nessesidade joven iha Mediu Oriente, katak sira presiza servisu ne’ebe la-os realiza ba kurtu prazu deit maibe atu garantia ba longu prazu nia hodi bele asegura sira nia futuru. Tan ne’e, nia sublinha katak ajuda ne’ebe doadores sira foo laos deit atu halakon kiak maibe atu hetan prospriedade. Nia taka ho dehan “Ajuda mai husi ita no ba ita,” tan ne’e husu ba doadores sira atu iha komitmentu makás bainhira foo sira nia ajuda.

Iha momentu hanesan Sekretariu Estadu ba Estadus Unidus, Hillary Clinton iha nia diskursu husu ba doadores sira atu alinha sira nia ajuda ho planu nasaun parseirus, tamba dala barak ajuda doadores sira bazea liu ba sira nia interese politiku no sira nia sistema ne’ebe kria birokrasia ne’ebe difikulta prosesu implementasaun ajuda.  Nunee nia husu doadores sira atu respeita ownership no liberdade ekonomia.  Hillary mos afirma katak Estadus Unidus  sei hola parte iha Inisiativa Transparensia Internasionál. Nia mos husu ba Nasaun ne’ebe simu ajudu atu kuidadu ho doador hirak ne’ebe iha intensaun ba rekursu nasaun kiik sira. Nia taka ho dehan ba nasaun sira  katak dalan diak ba investe iha dezenvolvimentu mak investe liu husi Feto sira. Tan ne’e husi forum ida ne’e nia hein katak nasaun sira bele estuda sira nia failansu no buka dalan hodi hadiak sira nia “delivery” iha sira nia ajuda.

Forum Alto Nivel ba dala haat iha Busan ne’e loke husi Prezidenti Republika Korea do Sull, Lee Myung-Bak, nudar uma nain, hodi foo bemvindo mos ba reprezentante nasaun sira, seitor privadu, no sosiedade sivil sira.

Hafoin abertura, hahu kedas ho aprezentasaun ba sesaun ministerial ne’ebe fahe ba plenaria rua. Ba dala uluk aprezenta topiku kona-ba ‘rezultadu no akountabilide.’ Iha plenaria ida ne’e diskuti kona-ba obstaklu ne’ebe infrenta hafoin Komitmentu Paris nian iha 2005 no Issue kona-ba gender diskuti iha sessaun spesial. Tuir mai iha Plenaria segundu, fahe ba bloku tolu hodi aprezenta topiku hirak hanesan South-South and Triangular Co-operation, Frájil State no Climate Finance. Plenaria ba segunda parte foo opportunidade ba grupu g7+ ne’ebe lidera husi Ministra Finansas Timor -Leste hodi aprezenta dokumentu ‘New Deal’ hanesan mata dalan ba grupu g7+. Topiku New Deal domina iha forum Alto Nivel Busan laos husi nasaun frájil deit, maibe espressa mos husi Sekretariu Nasoens Unidas Ban Ki- Moon iha nia diskursu abertura.

Iha loron tuir mai, Forum Altu Nivel Busan diskuti topiku importante rua, oinsa atu minimiza impaktu ba dezenvolvimentu, ne’ebe diskute kona-ba mudansa husi efikisia ajuda ba dezenvolvimentu ne’ebe efetivu. Topiku importante seluk mak kona-ba ‘Pasu ba konsensus foun iha ajuda no dezenvolvimentu.’ Objetivu husi sesaun ida ne’e hodi diskuti kona-ba dalan no prinsipiu kooperasaun ba dezenvolvimentu iha futuru, no oinsa atu akomoda hanoin hotu depois de  konferensia Busan, iha framework estadu nian iha nivel nasaun no global.

Iha Seremonia Enseramentu, loron 01 Dezembru 2011, iha aprezentasaun konaba Busan Outcome Document ne’ebe hetan partisipasaun husi nasaun 160 no remata ho diskursu husi Primeiru Ministru Republika Korea du-Sul, Prezidente OECD, EU, Sosiedade Civil, Reprezentate African Union, no Reprezentate Forum Joven nian.

Iha Busan Outcome Document, Nasaun hotu foo sira nia joint statement katak nasaun sira sei foo sira nia komitmentu hodi estabelese  kooperasaun parseirus Global ba denzenvolvimentu ne’ebe efetivu hodi garante akuntablidade iha implementasaun komitmentu ba  efikasia ajuda iha nivel politika. Outcome ida ne’e hanesan plataforma ida hodi hakuak diversidade, halibur hanoin hotu no halo revizaun ba progresu ne’ebe sei alkansa.  Ho Nunee, Deklarasaun Busan laos ikus husi prosesu maibe inisiu hodi hahu pájina foun.